Բացել գլխավոր ցանկը

Պետրոս Հերոնիմոսի Ադամեան (21 Դեկտեմբեր 1849(1849-12-21), Իսթանպուլ4 Յունիս 1891(1891-06-04), Իսթանպուլ[1]), հայ մեծ դերասան, բանաստեղծ, գրող, նկարիչ եւ հասարակական գործիչ։

Պետրոս Ադամեան
Petrosadamian.jpg
Ծնած է 21 Դեկտեմբեր 1849(1849-12-21)
Ծննդավայր Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Վախճանած է 4 Յունիս 1891(1891-06-04) (41 տարեկանում)
Մահուան վայր Իսթանպուլ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of the Ottoman Empire.svg Օսմանեան Կայսրութիւն
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն դերասան, բանաստեղծ, նկարիչ, հասարակական գործիչ

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Ծնած է Կ․ Պոլսոյ Ղալաթիա թաղին մէջ 1849-ին։ 8-9 տարեկանին զինք կ՛ուղարկեն թաղական վարժարան, սակայն Պետրոս չհետաքրքրուելով դպրոցով, 14 տարեականին կը սկսի այցելել Արեւելեան թատրոն։ Առաջին անգամ բեմ կը բարձրանայ, «Վիլհելմ Աշխարհակալ» գործին մէջ՝ սպայի մը դերով։ Այնքան ազդու կերպով կ՝ արտասանէ, որ իր միակ ըսելիք «մեռիր դաւաճան» խօսքերը, մէկ անգամուան մէջ իրեն սպասած ապագայի վճիռը կ՛որոշեն։ Առաջին անգամ 1867-ին բեմ դուրս կու գայ, իբրև դերասան, խաղալով Ս․ Հէքիմեանի առաջնորդած դերը։ 1869-ին խաղալով Վարդովեանի խումբին մէջ, կ՛անցնի Ռուսիա՝ Նոր Նախիջեւան ու կու տայ շարք մը ներկայացումներ։ Այդտեղ լսելով, որ Կ․ Պոլսոյ հրդեհը լափած է իր հօր ինչքը՝ Պոլիս կը վերադառնայ։

1879-ին Տփղիսէն ստացած հրաւէրի համաձայն, Կովկաս կու գայ, ուր «Սէր Առանց Համարման» թատերախաղով հիմքը կը դնէ շարք մը ներկայացումներու։ Կարճ ժամանակի մէջ Ադամեանի անունն այնքան կ՝ ընդհանրանայ, որ թատրոնը կը լեցուի ո՛չ միայն հայերով, այլ նաե՛ւ օտարազգիներով։ 1880 եւ 1881-ի ամառները կ՝ անցնէ Կովկասեան գաւառական հայ քաղաքներու մէջ, իսկ 1882-ին կ՝ երթայ Ռուսիա եւ կը խաղայ Ն․ Նովկորոտ], Մոսկուայի եւ այլ քաղաքներու մէջ։ 1884-ին դերեր կ՝ առնէ Փեթերսպուրկի մէջ, ուր մեծ յաջողութիւն գտնալով կ՝ այցելէ բազմաթիւ մեծ քաղաքներ։ Վերջապէս 1886-ին նորէն Տպղիս կը վերադառնայ, ուր խումբ կազմելով դարձեալ Ռուսիա կ՝ երթայ, իսկ ձմրան թատերաշրջանին կը խաղայ Տպղիսի մէջ։ 1887-ին Պաթումի վրայով կրկին Ռուսիա կ՝ երթայ այցելելով Կէրճ, Սիմֆերոպոլ, Թէոդոսիա եւ Օտեսա, իսկ 1888-ին Մոսկուա, Կազան եւ Կ․ Պոլիս, ուր նոյնպէս խումբ կազմելով կը սկսի խաղալ արդիական նոր թատրոնին մէջ։ Այնտեղի յաջողութիւններէն ոգեւորուած, 1889-ին կ՝ անցնի Զմիւռնիա եւ շարք մը ներկայացումներ կու տայ, սակայն, այդտեղէն արդէն, հիւանդ Կ․ Պոլիս կը վերադառնայ։ 1890-ին բժիշկները կը յայտնեն, որ ան թոքախտ ունի։

Կ․ Պոլսոյ ռուս դեսպանը, որ Ադամեանին շատ կը յարգէր, այդ հիւանդութեան առաջքը առնելու համար, զայն կը տեղաւորէ ռուս Ս. Նիկողայեսեան հիւանդանոցին մէջ։ Սակայն, հակառակ տարուած ամենամեծ եւ լուրջ խնամքին՝ Ադամեանը չի բուժուիր եւ 2 Յունիս, 1891-ին կը մահանայ Կ․ Պոլսոյ մէջ։

Բեմական գործունէութիւնԽմբագրել

1888 դեկտեմբեր 3-ին կը տօնուի Ադամեանի բեմական գործունէութեան 25 ամեայ յոբելեանը[2]։ Ադամեան շատ անգամ խաղցած էր ռուս եւ այլազգի դերասաններու հետ, իր դերը խաղալով հայերէն կամ ֆրանսերէն եւ փորձած էր նոյնիսկ ռուսերէն խաղալ, սակայն չէր յաջողած։ Պետրոս Ադամեան ե՛ւ նկարիչ էր, ե՛ւ բանաստեղծ, ե՛ւ վիպասան, լեզուաբան, քննադատ եւ այլն։ Ան խաղցած էր զանազան դերեր՝ Համլէթ, Քին, Քօրրատօ, Օթելլօ, Ուրիէլ Աքոսթա, Լիր, Նարցիս եւ այլ դերեր։

1961-ին Պետրոս Ադամեանի անունով մկրտուեցաւ Հալէպի Բարեգործականի Հայ երիտասարդաց ընկերակցութեան թատերախումբը[3]:

Գրական վաստակԽմբագրել

  • Շէքսպիր եւ իր Համլէթ ոբերգութիւնը տպուած 1887
  • Նամակներ առ Սանտրօ եւ Բարեաւ մնաք իմ յոյսեր, տպուած 1894
  • Անկոչ հիւր (վէպիկ, տպուած հանդէս գրականութեան եւ պատմութեան մէջ 1888)

Անոր մնացած գրուածքներու մէկ մասը հաւաքուած է «Քերթուածք Եւ Թարգմանութիւնը» գիրքին մէջ Վենետիկ։ 1896։

ԾանօթագրութիւնԽմբագրել

  1. «Պետրոս Ադաման»։ matyan.am։ արտագրուած է՝ 2019-10-10 
  2. «Յունիսի 3-ին մահացել է Պետրոս Ադամեանը»։ lurer.com։ արտագրուած է՝ 2019-10-10 
  3. «ԳԱՂՈՒԹԷ-ԳԱՂՈՒԹ»։ Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon) (en-US)։ 2011-12-15։ արտագրուած է՝ 2019-10-10