Գեղամ Թազեան

Գեղամ Թազեան (ծն.՝ 1938, Թուրքիա), բազմավաստակ կերպարուեստագէտ, դասախօս։

Գեղամ Թազեան
Ծնած է 1938
Ծննդավայր Մուսա Լեռան Խտըրպէկ գիւղը
Ազգութիւն հայ
Քաղաքացիութիւն Flag of Syria.svg Սուրիա
Flag of the United States.svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Մասնագիտութնիւն արուեստագէտ, գեղանկարիչ, դասախօս
Կայք keghamtazian.com

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Գեղամ Թազեան ծնած է Մուսայ Լերան Խտըրպէկ գիւղը 1938-ին: Զաւակը Խաչեր և Մարի Թազեաններու, կրտսերը՝ հինգ զաւակներու: Սուէտիայէն գաղթած և հաստատուած Այնճար գիւղը: Փոքր տարիքին հայրը կորսնցնելէ ետք ընտանիքով փոխադրուած են Պէյրութ, ուր նախնական կրթութիւնը ստացած է Էշրէֆիէի Սուրբ Յակոբ ազգային Վարժարանը: Այնուհետև 1960-ին մեկնած է ԱՄՆ, ուր յաճախելէ ետք կարգ մը արուեստի ուսումնարաններ, ընդունուած և աւարտած Տիթրոյթի Ուէյն համալսարանի նկարչութեան և քանդակագործութեան բաժինը, ստանալով Մագիստրոս Արուեստից համապատասխան վկայական: 1967-էն ի վեր կը դասախօսէ Միշիկընի Օգլընտ Քոմիւնիթի Գոլէճի արուեստի բաժնին մէջ»:

Բազմավաստակ կերպարուեստագէտ Գեղամ Թազեան դասաւանդած է նաև այլ արուեստի բարձրագոյն հիմնարկներէ ներս,կազմակերպած է երեսունէ աւելի անհատական ցուցահանդէսներ ու մասնակցած՝ բազմաթիւ խմբային ցուցահանդէսներու աշխարհի տարածքին, սկսեալ Նիւ Եորքէն ու Թորոնթօյէն մինչև Լոնտոն ու Փարիզ և Լոս Անճելըսէն ու Շիքակոյէն մինչև Երեւան ու Պէյրութ:

Անոր անհատականութեան կազմաւորման ու բիւրեղացման մէջ կենսական դեր կատարած են երկու կին անձնաւորութիւններ, որոնց երախտագիտութեամբ կը յիշէ իր զրոյցներուն մէջ։ Նախ իր մօրը՝ Մարիին, որ առանց հայրական նեցուկի հինգ երեխաներ մեծցուց, դաստիարակեց ու պահեց իբրեւև հայ, իսկ երկրորդը՝ իր ուսուցչուհիին՝ Օլիվիա Պալեանին, որ օգնեց, հովանաւորեց ու մղեց զինք դէպի արուեստ:

Թազեանի արուեստի ներշնչումի աղբիւրներըԽմբագրել

Գեղամ Թազեան հետևեալը կը պատասխանէ.

  «Այնճարի (Լիբանան) Հայ մամիկներուն և մշակներուն արևախանձ դէմքերը շատ տպաւորած են զիս: Հայ դպրոցին մէջ հայկական ջարդերու և տառապանքներու մասին լսածներս արտաբերած եմ գործերուս մէջ։ Հայկական ճարտարապետութեան կոթողներու աւերակ երևոյթը զիս կը ներշնչէ. զանոնք վերակենդանացնելու մղում մը կ’ունենամ»:[1]
- Գրախօսեց՝ Մովսէս Ծիրանի
 


Թազեանի արուեստի «համադրութեան ընդհանրութիւնները»ն ու «ստեղծագործական ինքնավստահ քայլերը» կը բխին արևախանձ դէմքերէ, ջարդերէ, տառապանքներէ ու աւերակուած կոթողներէ, որոնց վերակենդանացնելու մղումը կ’ունենայ: Հակառակ անոր որ ան խորապէս տպաւորուած է հայկական ձեռագիր մատեաններէն, անոր երանգապնակը զուսպ է ու սահմանափակ: Մանրանկարչական վառ ու պայծառ գոյներու փոխարէն ան կ’օգտագործէ խունացած մագաղաթեայ երանգները, որոնք ոչ միայն հալածուած ու տառապած ժողովուրդի մը դարաւոր վկաներն են, այլև բարձր մշակոյթի տէր ազգի մը իմաստութիւնն ու առհաւական յիշողութիւնը կը կրեն իրենց մէջ։ Իսկ անոնց վրայ պատկերուած սուրբերու և մատենագիր-ծաղկողներու տագնապն ու տուայտանքը գեղեցկօրէն դրսեւորուած են նաև Թազեանի կերտած կերպարներու մէջ, յատկապէս հայուհիներու պարագային: Ուրիշ ձև չէր կրնար ըլլալ: Բնական է որ մուսալեռցի իր պապերուն առհաւական արիւնը, ծնողական ցեղային դաստիրակութիւնն ու հայկական դպրոցէն ներս ստացած ազգային հոգեմտաւոր սնունդը, իր արուեստը պիտի օժտէին ազգային ու մարդկային գեղագիտական վսեմ արժանապատուութեամբ:

Թազեանի ստեղծագործութիւններու ոճըԽմբագրել

Գեղամ Թազեանի ստեղծագործութիւնները, իրենց ոճային, արտայայտչաձեւերու, օգտագործած նիւթերու և որդեգրած միջոցներու բազմազանութեամբ հարուստ են ու տարաբնոյթ: Անոնք կ’ընդգրկեն արուեստի գրեթէ բոլոր հիմնական ուղղութիւնները, սկսեալ դասականութենէն ու տպաւորապաշտութենէն մինչև գերիրապաշտութիւնն ու վերացականութիւնը: Ան առաջինը չէ, որ միաժամանակ ստեղծագործած է արուեստի տարբեր արտայայտչաձևերով: Իրմէ առաջ և ետք եղած են շատ շատեր: Սակայն ինք կ’առանձնանայ անոնցմէ իր գեղարուեստական «արկածախնդրութեամբ», ուր Եղեռնի արձագանգները կարևոր տեղ կը գրաւեն: Կարենալ հասնելու համար լաւագոյնին, բարձրին ու առաւել արտայայտչականութեան, ան տևականօրէն հետամուտ է լրջախոհ ու բեղմնաւոր որոնումներու:

Թազեանի արուեստըԽմբագրել

Բացառիկներ միայն կարողութիւնը ունին քարի ու փայտի նման անշունչ առարկաները շնչաւորելու, իբրեւև գեղարուեստական յղացք: Այդ բացառիկներէն է նաև Գեղամ Թազեան: Այս առումով ան Hylozoist մըն է, այնպէս ինչպէս Արշիլ Կորքին, Երուանդ Քոչարը և կամ Յակոբ Յակոբեանը: Այ’ո, եթէ ուզենք անպայման ինչ որ ԻԶՄ-ով բնորոշել Թազեանի արուեստը, ապա «Հայլոզոիզմ»ն է այդ մէկը, որ ոչ պահական է և ոչ ալ մտածուած, այլ բնականօրէն իր ազգային խորքերէն կը բխի անոր նիւթակենսապաշտութիւնը: Քարի, հողի, ջուրի, յաճախ նաև տան առարկաներու, (ինչպէս. օճախ, աղաման, տաշտ, սանդ, ևայլն) պաշտամունքը հազարամեայ արմատներ ունի հայ մշակոյթի մէջ:

Հին յունարէնէն փոխ առնուած և եւրոպական լեզուներու մէջ տարածուած Hylozoism-ը, կը թարգմանենք «նիւթակենսապաշտութիւն», բայց դժուար թէ հասկնալի ըլլայ ոմանց համար: Բառը կազմուած է նիւթ և կեանք ամատ բառերէն, որ առաջին անգամ կը յիշատակուի նախասոկրատեան փիլիսոփայութեան, Միլեթեան դպրոցին մէջ, ուր կ’ակնարկուի նիւթի և առարկաներու պաշտամունքին: Հին աշխարհի գրեթէ բոլոր ժողովուրդները կը հաւատային թէ նիւթը՝ առարկան ինչպէս օրինակ քարը կ’ապրի, կը շնչէ, զգացում ունի և հետևաբար կը պաշտէին զայն:

Ինչպէս վերը նշեցինք հայլոզոիզմը ոչ միայն խոր արմատներ ունի Հայ մշակոյթի մէջ, այլև մաս կը կազմէ մեր ազգային խառնուածքին ու էութեան և այս պատճառով ալ տարերայնօրէն կը դրսևորուի, իր մարդկային ու ազգային հոգեմտաւոր արժէքներուն հաւատարիմ մնացած Հայ կերպարուեստագէտներու մոտ, որոնց ամենաարժանաւորներէն Է Գեղամ Թազեանը:

Թազեանի արուեստի գեղարուեստական ուժն ու համամարդկային արժէքըԽմբագրել

Ան ինչքան ալ ստեղծագործէ այլազան ու ժամանակակից արտայատչաձևերով, ինչքան ալ կիրառէ տարօրինակ առարկաներ, ինչքան ալ յօրինէ բոլորովին նոր ու արտակեդրոն համադրումներ կամ զետեղումներ, միևնոյնն է, իր «ազգային մատնահետքերը» անպայմանօրէն ի յայտ կու գան անոնց վրայ։ Ահաւասիկ հո’ս է իր արուեստի գեղարուեստական ուժն ու համամարդկային արժէքը, որոնք արգասիքն են ինքնաորոնման իր յարատև խորացումներուն:

Թազեանի արուեստի օտարալեզու արուեստի հրատարակութիւններԽմբագրել

Անոր արուեստի մասին անդրադարձած են ստուար թիւով օտարալեզու արուեստի հրատարակութիւններ: Ինչպէս. «Ֆրի Փրէս», «Ամերիքըն Արթիսթ», «Արթ Նիուզ», «Արթիսթ Մանթլի», «Ինթըր Լինք», «Տը Տիթրոյիթ Նիուզ», ևայլն:

Շքանշաններ եւ ՊարգեւներԽմբագրել

Իր ստեղծագործական կեանքի ընթացքին արժանացած է շարք մը համաամերիկեան և համաշխարհային տարողութիւն ունեցող շքանշաններու և պարգևներու, որոնց մէջ առաւել յատկանշական են Ուէյն և Հէրըն թանգարաններու շնորհած մրցանակները:

ԾանօթագրութիուններԽմբագրել

Արտաքին յղումներԽմբագրել