Բացել գլխավոր ցանկը

Արշիլ Կորքի, աւազանի անունով՝ Ոստանիկ Ատոյեան (15 Ապրիլ, 1904 - 21 Յուլիս, 1948), ազգութեամբ հայ ամերիկացի գեղանկարիչ։ Կորքի հիմնաւոր եւ առաջնորդող ազդեցութիւն ունեցաւ գեղանկարչութեան մէջ վերացական արտայայտապաշտ ուղղութեան վրայ։ Ան իր կեանքին մեծ մասը ապրեցաւ որպէս Միացեալ Նահանգներու քաղաքացի։ Ռոթքոյի, Ճեքսըն Փոլոքի եւ Ուիլըմ տէ Քունինկի հետ միասին, Կորքի հռչակուած եւ ընդունուած է որպէս 20-րդ դարու ամերիկացի ամենաազդեցիկ նկարիչ-գծագրիչներէն մէկը։ Ըստ բացատրութեանց, անոր գործերը կը կրեն ազդեցութիւնը՝ Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին, իր ապրած տառապանքին եւ կրած կորուստներուն։[7]

Արշիլ Կորքի
անգլերէն՝ Arshile Gorky
Archives of American Art - Arshile Gorky - 3044.jpg
Ծնած է 15 Ապրիլ, 1904
Ծննդավայր Վան, Հայաստան
Վախճանած է 21 Յուլիս 1948(1948-07-21)[1][2][3][4][5][6] (44 տարեկանում)
Վախճանի վայրը Շերման, Կոնեկտիկուտ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն Flag of Armenia.svg Հայաստան
Flag of the United States (1912-1959).svg Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Ազգութիւն ամերիկահայ
Ուսումնավայր Դիզայնի ազգային ակադեմիա
Ազդուած է Փիքասօ, Սէզան
Ժանրեր դիմանկար
Մասնագիտութիւն նկարչութիւն
Ամուսին Ակնես Մակրուտըր
Երեխաներ Մարօ Ատոյեան, Եալտա Ատոյեան

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Կորքին ծնած է 15 Ապրիլին, 1904 թուականին, Խորկոմ գիւղը, Վանա լիճին ափերը, Օսմանճեան Կայսրութեան մէջ։ Չափահաս օրերուն հստակ չէ յայտարարած ծննդեան թուականը, տարիէ տարի փոխելով. 1908 թուականին, իր հայրը քաղթեց ԱՄՆ, ջարդերէն խուսաբելու, իր ընտանիքը Վան ձգելով։

1915 թուականին, Արշիլը իր մօր ու երեք քոյրերուն հետ կը փախչի դեպի Ռուսական հսկողութեան տակ գտնուող հող։ Ժամանակ մը ետք, մայրը կը մահանայ Երեւանի մէջ տէղի ունեցող սովէն պատճառաւ, 1919 թուականին։ ԱՄՆ հասնելէ ետք, 1920 թուականին, Արշիլը իր հօր կը միանայ, բայց բնաւ առիթը չէին ունեցած մտերմանալու։

Իր ինքնութիւնը փոխելու ցանկութիւնով կ՚առնէ «Արշիլ Կորքի» անունն ու մականունը, ինքզինքը վրացական ազնուական ըսելով (վրացական Արշիլ անունը առնելով), եւ նոյնիսկ պնդելով՝ թէ ինքը Ռուսական գրագէտ Մաքսիմ Կորքիին հարազատ է։

ՍտեղծագործութիւններԽմբագրել

Կորքին 1922-ին կ'արձանագրուի Պոսթընի Նիւ Սքուլ օֆ Տիզայն (անգլ.՝ New School of Design) համալսարանը: Հետեւաբար հոն կիսաժամ ուսուցչութեան կը սկսի: 1920ներու ընթացքին մէծամասնութեամբ յետ-տպաւորապաշտական գործեր առաջ կը բերէ բայց միաժամանակ տպաւորապաշտութենէն ազդուած է: Այս ընթացքին Նիւ Եորք կը բնակի ուր Փոլ Սէզանէն (անգլ.՝ Paul Cézanne) կ'ազդուի: 1925-ին Էտմընտ Կրիսըն (անգլ.՝ Edmund Greacen) Grand Central Art Galleries-ի տնօրէնը, իրեն կ'առաջարկէ Grand Central School of Art ուսումնարանը ուսուցչութիւն ընել: Կորքին այս առաջարկը կ'ընդունի եւ մինչեւ 1931 հոն կը մնայ: 1927-ին, Կորքին Էթըլ Քրեյմըր Շուապակըրի (անգլ.՝ Ethel Kremer Schwabacher) հետ կը ծանօթանայ ու անբաժան ընկերներ կը դառնան: Շուապակըրը կ'ըլլայ իր առաջին կենսագիրը: Կորքին կ'ըսէ.«Հոգեկան սնունդը արուեստագետի սերմն է: Երեւակայութիւնը արուեստագետին վրձինի մազերն է: Ինչպէս որ աչքը ուղեղի զգայարանն է, արուեստն ալ իմ ամենաներքին ըմբռնումովս իմ աշխարհահայեացքովս հաղորդելու միջոցս է:»:

1931-ին, Կորքին, որոշ գործերուն մէկ շարքը Նիւ Եորքի Downtown Gallery-ին կը ղրկէ որոնք 100 տոլարէ 450 տոլար կ'արժեն: (Պատկերասրահի արձանագրութիւնները արուեստագետին անունը «Archele Gorki» ձեւով հեգուած է որ վերչաւորութեան «y» տառը «i» տառին հետ բոխուած է: Կորքիին այս միջոցին առաջ բերած գործերուն մէծամաստութիւնը ստորագրուած չէն:) Այս պատկերասրահին հետ իր յարաբերութիւնը յայտնի չէ: Տիկին Ճոն Տ. Ռաքըֆելլըր (անգլ.՝ John D. Rockefeller) որ իրական անունը Էպպի Օլտրիջ Ռաքըֆելլըր (անգլ.՝ Abby Aldrich Rockefeller) է, պատկերասրահէն Պտուղ (անգլ.՝ Fruit) անունով Սէզանայի կերպով անկենդան բնութեան նկարչութիւն մը կը վճարէ: Հաւանաբար Կորքին պատկերասրահի տնօրէնին ծանօթացնողը Սթիւըրթ Տէյվիսն (անգլ.՝ Stuart Davis) է որուն երկերը կանոնաւորապէս կը ցուցադրուէին:

1933-ին, Արշիլ Կորքին «Works Progress Administration Federal Art Project»-ի մէջ աշխատող առաջին արուեստագետներէն մէկը եղաւ: Նաև Ալիս Նիըլ (անգլ.՝ Alice Neel), Լի Քրեսնըր (անգլ.՝ Lee Krasner), Ճեքսըն Բօլլօք (անգլ.՝ Jackson Pollock), Տիէկօ Ռիվէռա (անգլ.՝ Diego Rivera), Մարք Րօթքօ և այլն ալ այս ծրագիրը աշխատողներէն էն:

«Nighttime», «Enigma», «Nostalgia» (1930-1934) գործերու բարդ շարքն է, որ կը յատկանշէ այդ ժամանակաշրջանն իր գործին եւ ոճին հոլովութեան մէջ։ «Portrait of Master Bill» կտաւը կը նկարագրէ Կորքիին նկարիչ ընկերն՝ Ուիլլեմ տը Քունինկը։ Տը Քունինկը ըսաւ «Ահագին արուեստագէտներու հանդիպած եմ, բայց հետոյ հանդիպեցայ Կորքիին... Իր մեծ ձիրքն այն է՝ որ միշտ նպատակակետին կը հասնի. տպաւորի՛չ։ Ուրեմն անմիջապէս իրմով հետաքրքրուեցայ եւ մտերիմ ընկերներ դարձանք։ Հաճելի եր նոր տեղ մը հանդիպող երկու օտարներ ըլլալ։» Սակայն նոր պատահած հրատարակումներ կը հաստատեն թէ նկարը տը Քունինկը չի նկարագրեր, բայց իրականութեամբ՝ շուետական ատաղձագործի մը դիմանկարն է։ Կորքին իրեն կը կոչեր Մասթըր Պիլ (անգ. Master Bill) ու իրեն գեղարուեստի դաս տուած էր իր աշխատանքին փոխարէն։

Երբ Կորքին իր նոր գործը ցոյց կու տայ Անտրէ Պրըթօնին 1940-ներուն, նոր ստեղծած նկարչութիւնները տեսնելէն ետք, մանաւանդ «The Liver is the Cock's Comb» կտաւը,Պրըթօնը կը հաստատէ, թէ այս երկը «Ամերիկա ստեղծուած նկարչութիւններէն ամէնակարեւորը», ու նաեւ կը հաստատէ, թէ Կորքին գերիրապաշտ է, որ Պրըթօնէն կողմէն ամենամեծ գնահատումն է։ Պատկերը ցուցադրուեցաւ գերիրպաշտներուն վերջին ցուցահանդեսին ընթացքին, «Galerie Maeght»-ը, Փարիզ, 1947 թուականին։

Մայքըլ Աօփինկը (անգլ.՝ Michael Auping), Ֆորթ Ուորֆի «Modern Art Museum»-ին ցուցահանդեսները կազմակերպիչներէն մեկը, այդ պատկերին մէջ զգաց «զօրաւոր սէրական խաղարկութիւն» մը, իր հայկական անցեալէն կարօտագին ակնարկութիւններով միացուլուած։ 1944 թուականնին իր գործը կը ցցնէ թէ հետզհետէ ինքը կ՚անկախանայ Սէզանին եւ Փիքասօին ազդեցումներէն, դեպի իր անձնական ոճը, եւ անկասկած իր լաւագոյն երկերէն մեկն է The Liver is the Cock's Comb նկարը։ Շատ լայն է ինքը, ու կը նկարագրէ «վերացական, կիսաթափանցիկ գոյներով ներկուած թաց փետուրներով լցուած, որոնք փուշոտ, կարծես պատրուած ձեւերու շուրջը հաւաքուած են, նեղ, սուր սեւ գիծերով ներկուած, կտուցներ ու ճանկեր ձեւացնող տեսարան մը»։

Անձնական կեանքԽմբագրել

Արուեստագէտ Քորին Միշել Ուեսթը (անգ. Corinne Michelle West) Կորքիին մուսան էր, եւ հաւանաբար իր սիրահարը, թէեւ Քորինը բազմաթիւ ամուսնութեան առաջարկներ մերժած էր։ 1941 թ.-ին, Կորքին կը հանդիպի Ակնես Մակրուտըրին (1921-2013) ու հետը կ՚ամուսնանայ։ Շուտով իրեն «Մուկուշ» կը կոչէ, հայկական սիրային ծածկանուն մը։ Երկու հատ աղջիկ կ՚ունենան, Մարօն ու Եալտան (քանի մը ամիս ետ վերակոչուած Նաթաշա)։ 1946 թ.-էն սկսեալ Կորքին թժուարութիւններու դէմ կը գտնուի։ Իր արուեստանոցը կ՚այրի, խլիրդ մը կը յայտարարուի, եւ կ՚անդրադառնայ Մուկուշին անհաւատարիմ ըլլալէն, Րօպէրթօ Մաթթա նկարիչին հետ։ 1948 թ.-ին, Կորքին կը կոտրէ իր վիզը, ու իր ներկող թեւը կ՚անդամալուծուի ինքնաշարժի արկածէ մը ետք, ու իր կինը կը լքէ իրեն, երեխաները հետը տանելով։ Կորքին կախամահ կ՛ըլլայ Շէրման, Քօնէքթիքըթ, 1948 թ.-ին, 44 տարեկանին։ թաղուած է Շէրմանի Հիւսիսային Գերեզմանատունը։

ԱղբիւրներԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել