Սահարա Անապատ

Սահարա

Սահարան[1] (արաբերէն՝ الصحراء الكبرى, աս-սահրա ալ-քուպրա, «Մեծն անապատը», (صحراء ) տարածքով աշխարհի երկրորդ ամենամեծ անապատն է, Անթարքթիքայէն ետք։ Անիկա կը գտնուի հիւսիսային Ափրիկէի մէջ, Կարմիր ծովէն մինչեւ Ատլանտեան ովկիանոս եւ Աթլասի լեռներու հարաւային լանջերէն ու Միջերկրական ծովէն մինչեւ Սուտան։ Արեւմուտքէն արեւելք Սահարան կը տարածուի շուրջ 5500 Քմ., իսկ հիւսիսէն հարաւ՝ 2000 Քմ.։ Սահարայի տարածքը 8,5 միլիոն Քմ.² է։ Սահարան գրեթէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու կամ Չինաստանի չափ է եւ Աւստրալիայէն աւելի լայն է։

Սահարան ամբողջութեամբ ներառուած է ափրիկեան տարածքին մէջ։

Սահարան աշխարհի ամենամեծ անապատն է ոչ բեւեռային գօտիին մէջ։ Արեւմուտքէն անիկա Ատլանտեան ովկիանոսէն կը տարածուի Հիւսիսային Ափրիկէէն դէպի արեւելք՝ Կարմիր ծով՝ ընդգրկելով մօտաւորապէս 9,100,000 Քմ.²։ Անոր մէջ կարելի է 70 անգամ տեղաւորել Անգլիան կամ ամբողջ ԱՄՆ-ը՝ առանց Թեքսաս նահանգին։

Սահարայի մակերեսին 25 տոկոսէն աւելին պատուած է աւազէ սաւաններով ու աւազաբլուրներով։ Լայնատարած են լեռնային աւազաթումբերը, որոնք կրնան հասնիլ մինչեւ 333 Մ. բարձրութեան։ Հակառակ ընդունուած պատկերացումներուն՝ աւազաբլուրները կը կազմեն անապատին շուրջ քառորդ մասը միայն։ Անիկա մեծ մասամբ կազմուած է քարքարոտ բարձրաւանդակներէ, չոր դաշտավայրերէ եւ Աղահանք պարունակող հարթ տարածութիւններէ։ Առաջին նայուածքով կը թուի, թէ մեծ թիւով մարդոց կամ անասուններու ապրելու համար պայմանները բաւարար չեն՝ յատկապէս ջերմաստիճանի տատանումները հաշուի առնելու պարագային (գիշերային ջերմաստիճանը ըստ Ֆերընհայթի՝ 21°(-6 °C), ցերեկները որոշ տեղեր կը հասնի ըստ Ֆերընհայթի՝ 136°(58 °C)։ Այնուամենայնիւ, մօտաւորապէս երկուքուկէս միլիոն հոգի (ինչպէս նաեւ մեծ թիւով շնագայլեր, ճագարամուկեր, եղջիւրաւոր իժեր եւ այծքաղներ) այս անապատը հաճոյքով կը համարեն իրենց տունը։ Սահարային տարածքը օրէ օր կ'ընդարձակի: Վերջին հարիւրամեակին ընթացքին անոր չափերը աւելացած են 10 տոկոսով:Անապատին ընդարձակումը հետազօտած են արբանեակային տուեալներու օգնութեամբ, որոնք հաւաքագրուած են ամբողջ Ափրիկէէն, 1920-2013 թուականներուն ընթացքին:Գիտական խումբը կը նշէ, թէ եթէ կլիմայի փոփոխութիւնները շարունակուին, ապա Սահարայի դանդաղ ընդարձակումը կը շարունակուի:[2]

Սահարայի կլիմայական պայմաններԽմբագրել

 
Արեւամար

Սահարան աչքի կը զարնէ արեւադարձային օդի ծայրահեղ չորութեամբ։ Սահարան աշխարհի ամենատաք վայրերէն մէկն է։ Յուլիսին հոս տիրապետող կը դառնայ +30° իզոթերմը։ Այդ նոյն ժամանակաշրջանին արեւմուտքի անապատի զգալի մասը կը գտնուի 35° իզորթերմի տակ։ Սահարան կ'առանձնանայ նաեւ անձրեւազուրկ եղանակով։ Տեղումները բացառիկ քիչ են, կեդրոնական մասին մէջ՝ շուրջ 3 միլիոն Քմ. տարածութեան վրայ տարեկան կը թափին 25 մ.մ. ոչ աւելի անձրեւներ։

Սահարայի հիւսիսը տեղումները կը թափին գերազանցապէս ձմրան, իսկ հարաւի կողմերը՝ ամրան։

Ձմրան ցերեկը ջերմաստիճանը կը հասնի 20-25°-ի, սակայն գիշերը, ուժեղ ճառագայթման հետեւանքով, օդին ջերմաստիճանը կ'իջնէ մինչեւ 0°։

Ամրան Սահարայի մէջ կը ստեղծուին մթնոլորտային ճնշումներ, որոնք մրրկային ուժեղ քամիներու յառաջացման պատճառ կը դառնան։

Տեղումներու սակաւութեան հետեւանքով Սահարայի մէջ կը տեսնուի աշխարհի ամենամեծ գոլորշիացումը։

Սահարայի հողերը եւ բուսականութիւնըԽմբագրել

Սահարան ծածկուած է ցածրորակ հողերով։ Անիկա ունի աւազային եւ խճաքարային տարածքներ։

Հակառակ հողերու անբերրիութեան, հոս կան բուսականութեան շուրջ 500 տեսակներ: Կան նաեւ բուսազուրկ տարածքներ եւ քարքարոտ տեղեր։ Որոշ բուսատեսակներ կը յարմարին կլիմայական պայմաններուն։

 
Լիպիոյ կողմերը ովասիս մը, շուրջը՝ բուսականութեամբ

Բուսականութիւնը համեմատաբար հարուստ է փոքր ովասիսներու շրջակայքը։ Հոս կ'աճին գլխաւորաբար չոր դիմացկուն ծառեր եւ թփուտներ։ Ովասիսներուն մէջ առաւելապէս տարածուած են արմաւենիներ։

Կենդանական աշխարհըԽմբագրել

Կենդանական աշխարհը կը հաշուէ շուրջ 4000 տեսակ։ Տիպիկ սահարական տեսակները 10—12% են։ Կենդանիներից բնորոշ են վիթը (այծեամ), մուֆլոնը եւ կճղակաւորներու խումբին պատկանող անասուններ։ Շատ են կրծողները։ Կայ այծքաղ, վայրի ոչխար, աղուէս, վագրակատու, շնագայլ, բորենի, աւազամուկ, ճագարամուկ, նապաստակ եւ այլն։ Ամէն տեղ տարածուած են սողունները։ Ահագգարի մնացորդային ջրաւազաններուն մէջ կան ոչ մեծ կոկորդիլոսներ։ Սահարայի անասուններուն մեծ մասը գիշերային կեանք կ'ապրին։

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. Յովհաննէս Բարսեղեան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական եւ ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 53։ ISBN 99941-56-03-9 
  2. Տարածքին ընդարձակումը

Արտաքին յղումներԽմբագրել