Գրականութիւն

Գրականութիւն, հասարակութեան հոգեւոր կեանքի կարեւոր բնագաւառ։ Լայն առումով գրականութիւն կը կոչուին առհասարակ գրաւոր խօսքը, անոր միջոցով շարադրուած հասարակական-քաղաքական, գիտական, փիլիսոփայական, հրապարակախօսական, մանկաւարժական կամ գործնական բնոյթ ունեցող երկերը, նեղ առումով՝ արուեստի հիմնական տեսակներէն մէկը՝ գեղարուեստական գրականութիւն։

Գրականութիւնը ծագած է գիրի, այբուբենի յառաջացումէն ետք (շատ լեզուներուն մէջ օգտագործուող «լիտերատուրա» եզրը կը կապուի լատիներէն լիտեր-տառ արմատին հետ)։

Գեղարուեստական գրականութեան առաջին նշանաւոր երկերը բանահիւսական ստեղծագործութիւններու գրառման կամ մշակման արդիւնք են։

Գեղարուեստական գրականութիւնը, ինչպէս եւ արուեստի միւս տեսակները, իրականութեան ճանաչման, արտացոլման ձեւերէն է, որ կ'իրականացուի գեղարուեստական-պատկերաւոր եղանակով։

Ըստ կառուցման արտաքին եղանակի՝ գրական երկերը կը բաժնուին երկու մեծ խումբի՝ արձակ եւ չափածոյ։ Հնագոյն ժամանակներէն ի վեր՝ գրականութիւնը ունի երեք մեծ բաժին, որոնք կը կոչուին սեռեր՝ էպիկական (ստեղծագործական), քնարական եւ դրամատիկական (թատրոնի հիմնական տեսակ)։[1]։

Գեղարուեստական գրականութիւնը հիմք կը ծառայէ արուեստի տարածական եւ համադրական տեսակներու զարգացման[2]։

Հասկացութեան ՍահմանափակումներԽմբագրել

Հիմնականօրէն գրականութիւնը արուեստի տեսակ է։

Հնագոյն գիտական գրաքննութիւններն ու կրօնա-դիցաբանական ստեղծագործութիւնները, ինչպիսիք են օրինակ Հեսիոտոսի «Թէոկոսիա»-ն ու Լուքրեցիուսի «Իրերու բնութեան մասին», ժամանակակիցներու կարծիքով չէին հակադրուեր, օրինակ էպիկական պոեմներուն (Հոմերոսի «Իլիական» կամ Վերկիլիոսի «Էնեական») ինչպէս ոչ գեղարուեստական գրականութիւնը գեղարուեստականին։ Ռուսաստանի մէջ 1820-ական թուականներուն քննադատները որդեգրած էին այն կարծիքը, որ ռուս արձակի լաւագոյն նմուշներն են Քարամզինի «Ռուսական պետութեան պատմութիւն»-ն ու Նիքոլա Տուրկենեւի «Հարկերու տեսութեան փորձը»։ Բաժնելով այլ ժամանակաշրջաններու գեղարուեստական գրականութիւնը կրօնական, փիլիսոփայական, գիտական, հրապարակախօսական գրականութենէն՝ կրնանք անցեալի մասին պատկերացումներ ունենալ։

Գրականութիւնը ունի շարք մը ընդհանուր յատկութիւններ, որոնք անփոփոխ են բոլոր ազգային մշակոյթներուն մէջ ու մարդկային պատմութեան ամբողջ ընթացքին, թէեւ այդպիսի յատկութիւններէն իւրաքանչիւրը կապուած է որոշակի խնդիրներու ու բացառութիւններու հետ.

  • Գրականութեան մէջ կը մտնեն հեղինակային հատուածները (որոնցմէ են՝ անանունները, այսինքն՝ անոնք, որոնց հեղինակը ինչ-ինչ պատճառներով անյայտ է, ու խմբակայինները, այսինքն՝ գրուած խումբի մը կողմէ, եթէ խօսքը կը վերաբերի օրինակ՝ հանրագիտարանի մասին)։ Իսկ երբ հատուածը կը պատկանի ոեւէ անձի, անոր կողմէ ստեղծուած է, կարեւոր է այս պարագային ոչ թէ իրաւաբանական տեսանկիւնէն ոչ ալ հոգեբանականէն (հեղինակը, որպէս կենդանի արարած, որուն մասին ընթերցողը կրնայ փորձել վերծանել կարդացածէն), այլ այն պատճառով, որ հեղինակը ինք կ'ապահովէ հատուածին աւարտը. հեղինակը կը դնէ վերջակէտը, ու ատկէ ետք հատուածը կը սկսի ինքնիրեն գոյատեւել։
  • Մշակոյթի պատմութեան յայտնի են հատուածներու տիպեր, որոնք կը գոյատեւեն այլ օրէնքներով. Օրինակ՝ ժողովրդականները. հեղինակի բացակայութեան պատճառով հատուածը վերջնականապէս ամրացուած չէ, եւ ով որ, անիկա կը պատմէ կամ գրի կ'առնէ, ազատ է զայն փոխելու։ Այսպիսի հատուածի այս կամ այն գրառումները կրնան կապուած ըլլալ գրողին կամ գիտնականին անուան հետ, որ իրականացուցած է այս գրառումը (օրինակ՝ Աֆանասիեւի «Ժողովրդական հեքիաթները»): Սակայն այս պարագային միայն գրառումը հեղինակին կը պատկանի եւ ոչ թէ հեքիաթը։
  • Բանաւոր ստեղծագործութիւնը պատմականօրէն կը նախորդէ գրաւորին, ու անցեալին, ի տարբերութիւն գրաւորին, չէր ամրագրուեր։ Ժողովրդական բանահիւսութիւնը միշտ եղած է բանաւոր (ընդհուպ մինչեւ ժթ. դար, երբ կը սկսին ի յայտ գալ անոնց գրաւոր տարբերակները)։ Հասարակութեան յայտնի են սահմանային ու անցումային տարբերակներ։ Այսպէս, ազգային մշակոյթներուն մէջ, որոնք Ի.դարուն զարգացման մեծ թռիչք կ'իրականացնէին , կը պահպանուէին ու կը պահպանուին պատմիչները, որոնք կը զբաղին բանաւոր (բանաստեղծական, գրեթէ երգի նման) ստեղծագործութեամբ: Նախապէս այսպիսի երգերը բանահիւսութիւն կը համարուէին ու կը գոյատեւէին, փոխուելով ու զարգանալով այլ կատարողներու միջոցով, սակայն նորագոյն ժամանակներուն օրինակ՝ Ճամպուլ Ճապանի ստեղծագործութիւնները կ'ենթարկուէին գրաւոր ամրագրման իրենց ստեղծումէն ետք ու այդ պատճառով գոյութիւն ունին, որպէս գրականութիւն։
  • Մէկ այլ ձեւ բանաւոր ստեղծագործութիւնը գրաւորի վերափոխման այսպէս կոչուած «գրական գրառում»-ն է՝ օրինակ՝ Զոյա ու Ալեքսանդր Կոսմոտեմիանսկիներու յուշերը, որոնք բազմիցս հրատարակուած են առանձին գիրքերով, գրանցուած են անոր բառերէն ու դարձած են գրական հատուած անկէ հարցազրոյց վերցնող գրող Ֆրիտա Վիկտորովայի կողմէ։
  • Գրականութեան մէջ կը մտնեն այն հատուածները, որոնց նիւթը կը հանդիսանան բացառապէս մարդկային լեզուի բառերը, ու չեն մտներ չտարբերակուած ու համադրական հատուածները, այսինքն անոնք, որոնց մէջ բառային մասը չի կրնար տարանջատուիլ երաժշտականէն, տեսողականէն կամ որեւէ այլ մասէ։
  • Երգը կամ օփերան գրականութեան մաս չեն կազմեր ։ Եթէ երգը գրած է երգահանը արդէն գոյութիւն ունեցող հատուածին համար, որ գրած է բանաստեղծը, ապա խնդիր չի յառաջանար, Ի. դարուն, սակայն, նորէն լայն տարածում կը գտնէ հնագոյն աւանդոյթը, որուն համաձայն հեղինակ մը կը ստեղծէ բառային հատուածն ու երաժշտութիւնը ու (որպէս կանոն) ինքը կը կատարէ ստացուած ստեղծագործութիւնը։ Կարգ մը պարագաներու համադրական ստեղծագործութիւնները, կ'ընկալուին ու կը դասակարգուին որպէս գրական, եթէ ոչ բառային տարրերը անորմով համեմատաբար քիչ են (այդպիսին է, օրինակ՝ յայտնի «ոլործունքը» Լօրէնս Սթերնի «Թրիստամ Շենտիի արկածներ»ը կամ Սինքեն Հոփփի մանկական գիրք «Կախարդական կաւիճ»-ի նկարները) կամ ատոնց դերը սկզբունքօրէն ստորադասուած է (օրինակ թուաբանական, քիմիական, բնագիտական գրականութեան մէջ բանաձեւերը, նոյնիսկ եթէ ատոնք կը գրաւեն հատուածի մեծ մասը)։ Երբեմն յաւելեալ տեսողական տարրերու տեղը գրական հատուածին մէջ այնքան մեծ է, որ զայն դիտել որպէս մաքուր գրական գիտական տեսանկիւնէն արդէն բաւարար է: Այդպիսի հատուածերէն ամենայայտնին է Անթուան տը Սենթ-Էքսիւփերիի «Փոքրիկ իշխանը» հեքիաթը, որուն կարեւոր մաս կը կազմեն հեղինակային նկարները։
  • Անդրադառնալով «Իլիական»ին ու «Ոդիսական»ին, շատ հաւանական է, որ Հոմերոս, որպէս այդ երկու պոեմներու միասնական հեղինակ գոյութիւն չէ ունեցած, իսկ այդ երկու պոեմներու հատուածները ձեւաւորուած են հին յունական բանահիւսութենէն, որ կը կատարուէր պատմիչներու կողմէ երգի ձեւով։ Սակայն այդ հատուածներու գրաւոր ամրագրումը իրենց վերջնական տեսքով տեղի ունեցած են այնքան հինէն, որ այդպիսի աւանդական մօտեցումը կարելի է արդարացի համարել ։
  • Գրականութեան մէջ կը մտնեն այն հատուածները, որոնք ըստ ինքեան ունին ընկերային նշանակութիւն (կամ նախատեսուած են այդպիսին ըլլալու)։ Անոնք որպէս գրականութեան մասնիկ չեն համարուիր, օրինակ՝ անձնական ու աշխատանքային նամակագրութիւնը, անձնական օրագիրները, դպրոցական շարադրութիւնները եւ այլն։ Այս չափանիշը կը թուի պարզ ու ակնյայտ, բայց իրականութեան մէջ անիկա ալ շարք մը բարդութիւններու պատճառ կը դառնայ։ Մէկ կողմէն՝ անձնական նամակագրութիւնը կրնայ դառնալ գրականութեան փաստ (գեղարուեստական կամ գիտական), եթէ անիկա կը պահեն նշանաւոր հեղինակներ: Ի զուր չէ որ գիտնականներու ու գրողներու ստեղծագործութիւններու ժողովածուները կը ներառուին նամակներու բաժինին մէջ, ու այդ նամակներուն մէջ երբեմն կը պարունակուին գրականութեան ու գիտութեան համար կարեւոր ու արժէքաւոր տեղեկութիւններ: Նոյնը կը վերաբերի նաեւ ապագայ գրողներու, գիտնականներու, քաղաքագէտներու դպրոցական շարադրութիւններուն. անոնք կրնան յետին թիւով ներգրաւուած ըլլալ գրական միջաւայրին մէջ, անակնկալ լոյս սփռելով իրենց հեղինակներուն հետագայ ստեղծագործութեան վրայ (այդպէս՝ հեքիաթը, որ գրած է դպրոցի յանձնարարութեամբ 14-ամեայ Անթուան տը Սենթ-Էքսիւփերին, կը բացայայտէ «Փոքրիկ իշխան»-ին հետ զարմանալի նմանութիւններ)։ Աւելին՝ երբեմն գրողները, փիլիսոփաները, հրապարակախօսները նպատակասլաց կերպով կը դարձնեն անձնական նամակագրութիւնը կամ օրագիրը գրական փաստի: Անոնք կը գրեն, կողմնակի ընթերցողին համար, կը կատարեն հրապարակայնօրէն կամ կը հրատարակեն հատուածներ եւ այլն։ Այդպիսի՝ կառուցուածքով անձնական, բայց հրապարակային հատուածներու յայտնի օրինակներ կրնան ըլլալ 1820-ական թուականներու ռուս գրողներու նամակները, որոնք կը մտնէին «Արզամաս» միութեան կազմին մէջ, իսկ նորագոյն ռուսական գրականութեան մէջ Վիաչեսլաւ Քուրիցինի ու Ալեքսէյ Փարշիկովի նամակագրութիւնը, Սերկեր Եսինի օրագիրը եւ այլն։
  • Միւս կողմէ՝ վիճելի կը մնայ սիրողական-հեղինակներու գեղարուեստական ստեղծագործութեան իրաւիճակին հարցը, որոնց հատուածները կը մնան իրենց քով եւ իրենց նեղ ընկերական շրջապատին սեփականութիւնը։ Այդ իմաստով նոր բարդութիւններ կը յառաջանան համացանցի յառաջացման ու ազատ հրապարակմամբ կայքերու տարածման պատճառով, ուր իր ստեղծագործութիւնները կրնայ տեղադրել ոեւէ անհատ։ Ժամանակակից գիտնականները (օրինակ՝ ֆրանսացի հասարակագէտ Փիեր Պուրտիէն ու անոր հետեւորդները) կը փորձեն նկարագրել յատուկ կառոյցներ, որոնք կ'որակաւօրէն գրականութիւնը, արուեստը, գիտութիւնը, ու կը սահմանափակեն զանոնք սիրողական ստեղծագործութիւններէն, սակայն անոնց առաջարկած ծրագիրները համատարած եւ ընդունուած չեն ու կը մնան անողոք քննարկման առարկայ։

Գրականութեան հիմնական տեսակներԽմբագրել

Գրականութեան տեսակները կ'առանձնանան ինչպէս ըստ բնագիրի բովանդակութեան, այնպէս ալ ըստ անոնց հետապնդած նպատակին, որու պատճառով գրականութեան դասակարգման մէջ դժուար է ամբողջութեամբ պահպանել միասնականութեան սկզբունքը։ Բացի ատկէ, գրականութեան այդպիսի դասակարգումը կրնայ մոլորեցնել՝ իրարմէ բոլորովին տարբեր երեւոյթները միաւորելով։

Յաճախ միեւնոյն դարաշրջանի տիպաբանօրէն տարբեր բնագիրները իրարու շատ աւելի մօտ են, քան տարբեր դարաշրջաններու ու մշակոյթներու տիպաբանօրէն նոյն բնագիրները. Եւրոպական փիլիսոփայական գրականութեան հիմքին մէջ ինկած Պղատոնի «Երկխօսութիւնները» աւելի շատ ընդհանրութիւններ ունի հին յունական գրականութեան այլ ստեղծագործութիւններու հետ, քան Նոր ժամանակներու փիլիսոփաներու գործերուն հետ։

Որոշ բնագիրներու ճակատագիրն այնպէս մը դասաւորուած է, որ ստեղծման ատեն անոնք կը պատկանէին գրականութեան մէկ տեսակի, բայց հետագային փոփոխութեան ենթարկուած են. այսպէս օրինակ՝ Տանիէլ Տեֆոյի «Ռոպինսոն Քրուզօ»-ն այսօր աւելի շատ կ'ընկալուի որպէս մանկական գրականութիւն, մինչդեռ անիկա եղած է ոչ միայն չափահասներու համար գրուած Գեղարուեստական գրականութիւն, այլեւ որպէս հրապարակախօսական երկ։

Այդ պատճառով ալ գրականութեան հիմնական տեսակներու ընդհանուր ցանկը ունի մօտաւոր-կողմնորոշիչ բնոյթ մը, իսկ գրական տարածքին յստակ կառոյցը կրնայ սահմանուիլ միայն տուեալ մշակոյթին եւ տուեալ ժամանակահատուածի շրջանակներուն մէջ։ Գործնականօրէն այդ դժուարութիւնները չունին սկզբունքային բնոյթ, գիրքերու վաճառքի ու գրադարաններու գործնական կարիքները կը բաւարարէ գրականութեան՝ թէեւ մակերեսային, բայց բաւականին ճիւղաւորուած գրադարանային-մատենագիտական դասակարգումը։

Գեղարուեստական գրականութիւնԽմբագրել

Գեղարուեստական գրականութիւնը արուեստի տեսակ է, որու միակ սկզբնանիւթը բառերն ու բնական (գրաւոր) լեզուի կառոյցներն են։ Գեղարուեստական գրականութեան առանձնայատկութիւնները կը բացայայտեն զայն մէկ կողմէն համեմատելով արուեստի այն տեսակներուն հետ, որոնք խօսքային-լեզուական նիւթ չեն օգտագործեր (երաժշտութիւն, կերպարուեստ) կամ կ'օգտագործեն այլ միջոցներու հետ զուգահեռ (թատրոն, շարժապատկեր, երգ), միւս կողմէ՝ լեզուական հատուածի այլ տեսակներու հետ՝ փիլիսոփայական, հրապարակախօսական, գիտական եւ այլն։ Բացի ատկէ, Գեղարուեստական գրականութիւնը, ինչպէս արուեստի միւս տեսակները, կը միաւորէ հեղինակային (այդ թիւին մէջ՝ անանուն) ստեղծագործութիւններ, ի տարբերութիւն սկզբունքայնօրէն հեղինակ չունեցող ժողովրդագրական ստեղծագործութիւններուն։

Փաստագրական արձակԽմբագրել

Փաստագրական արձակ, գրականութեան ձեւ, որու բնորոշ է բացառապէս իրական դէպքերու վրայ կառուցուած նիւթ մը, հազուադէպօրէն Գեղարուեստական հնարումներով։ Փաստագրական արձակը կը ներառէ նշանաւոր մարդոց կենսագրութիւններ, դէպքերու պատմութիւններ, միջ-մշակութային նկարագրութիւններ, աղմկոտ յանցագործութիւններու հետաքննութիւններ։

ՅուշագրութիւնԽմբագրել

Յուշագրութիւնը, ժամանակակիցներու գրառումներն են, ուր կը պատմուի այն իրադարձութիւններուն մասին, ուր հեղինակը մասնակցութիւն ունեցած է կամ որոնք յայտնի են ականատեսներու միջոցով։ Յուշագրութիւններու կարեւոր առանձնայատկութիւնը կը հանդիսանայ հատուածի մը «փաստագրական» ոճը, որ կը հաւակնի անցեալի ճշմարտացիութեան վերստեղծման։

Գիտական եւ գիտահանրամատչելի գրականութիւնԽմբագրել

Գիտական գրականութիւնը գրաւոր աշխատութիւններու համախումբն է, որոնք ստեղծուած են գիտական մեթոտի սահմաններուն մէջ կատարուած հետազօտութիւններու, տեսական ընդհանրացումներու իբրեւ արդիւնք։ Գիտական գրականութիւնը նախատեսուած է գիտութեան վերջին նուաճումներու մասին գիտնականներու ու մասնագէտներու տեղեկացման համար, ինչպէս նաեւ գիտութեան յայտնագործութիւններու հանդէպ գերակայութեան ամրացման համար։ Որպէս կանոն, գիտական աշխատութիւնը աւարտած չի համարուիր, եթէ անիկա չէ հրապարակուած։ Առաջին գիտական ստեղծագործութիւնները կը ստեղծուէին տարբեր ժանրերով՝ հրապարակախօսութիւններու , դատողութիւններու, խրատներու, երկխօսութիւններու, ճամբորդութիւններու, կեանքի նկարագրման ու նոյնիսկ բանաստեղծութիւններու տեսքով։ Ներկայիս գիտական գրականութեան բոլոր ձեւերը որոշ կառոյց մը ունին ու կազմուած են մենագրութիւններէ, ակնարկներէ, յօդուածներէ, զեկուցումներէ (ներառեալ՝ թեզերէ), գիտական աշխատութիւններէ ու գրախօսութիւններէ։ Ներկայիս բազմաթիւ երկիրներու մէջ կը գործեն գիտական գրականութեան որակաւորման կառոյցը, որու կ'օժանդակեն ղեկավարութիւնը կամ հասարակական գիտական կազմակերպութիւնները։ Ռուսաստանի մէջ, օրինակ, այդպիսի որակաւորում կ'իրականացուի ԲՈՀ-ը (Բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողով)։ Գիտական գրականութեան հրատարակման հիմնական պահանջներէն մէկն է անոր պարտադիր գրախօսականը։ Այդ գործընթացին սահմաններուն մէջ գիտական ամսագիրի հրատարակչութիւնը կամ խմբագրութիւնը նոր գիտական աշխատութիւնը տպագրելէ առաջ զայն կ'ուղարկէ քանի մը անգամ (հիմնականին մէջ՝ երկու) գրախօսներու, որոնք այդ ոլորտի մասնագէտներ կը համարուին։ Գրախօսման գործընթացին իմաստն է բացառել գիտական գրականութեան շրջանակներուն մէջ այն նիւթերու տպագրութիւնը, որոնք կը պարունակեն կոպիտ սխալներ կամ ուղիղ կեղծում Ի. դարէն սկսեալ կը պահպանուի հրատարակուող գիտական գրականութեան ծաւալի պարբերական աճը։ Անոր հետ կապուած՝ ներկայիս գիտական գրականութեան մաս կը կազմեն պարբերական հրատարակութիւնները, յատկապէս՝ գրախօսական գիտական ամսագիրները։ Ի. դարու վերջը նկատելի է այս ամսագիրներու անցման գործընթացը թղթային ելեկտրոնայիններու, յատկապէս՝ համացանցի։

Գիտահանրամատչելի գրականութիւնը գիտութեան, գիտական ձեռքբերումներու, գիտնականներու մասին գրական ստեղծագործութիւն է, որ նախատեսուած է լայն հասարակութեան համար։ Գիտահանրամատչելի գրականութիւնը նախատեսուած է ինչպէս այլ ոլորտներու մասնագէտներու, այնպէս ալ քիչ պատրաստուած ընթերցողներու համար՝ ներառեալ երեխաներուն ու պատանիներուն։ Ի տարբերութիւն գիտական գրականութեան՝ գիտահանրամատչելի գրականութեան ստեղծագործութիւնները որակաւորում չեն ունենար ոչ ալ գրախօսական։ Գիտահանրամատչելի գրականութեան մէջ կը մտնեն ստեղծագործութիւններ հիմնարար ու կիրարական գիտութիւններու հիմքերու եւ առանձին խնդիրներու, գիտական գործիչներու կենսագրութեան, ճամբորդութիւններու նկարագրութիւններու եւ այլնի մասին, որոնք գրուած են տարբեր ժանրերով։ Լաւագոյն հանրամատչելի ստեղծագործութիւնները կը գովերգեն յառաջադէմ գիտութիւններու ձեռքբերումները այնպիսի ձեւով մը, որ հասանելի է այն ընթերցողներուն, որոնց համար անիկա գրուած է։ Բանաստեղծական ոճով գրուած են Եւրոպայի առաջին գիտութեան մասին հանրամատչելի ստեղծագործութիւն Լուքրեցիոս քարուսի «Իրերու բնութեան մասին»-ն ու Միխայիլ Լոմոնոսովի «Գրութիւն ապակիի օգուտի մասին»-ը։ Զրոյցներէն կը ձեւաւորուին Մայքլ Ֆարատէյի «Մոմի պատմութիւն»-ն ու Կ. Թիմիզաեւի «Բոյսի կեանքը»։

Տեղեկատուական գրականութիւնԽմբագրել

 
Պրոքհաուզի բառարան (1910)

Գրականութիւնը օժանդակ պարունակութիւն է, աւելի ընդհանուր, կասկած չյարուցող այս կամ այն հարցի օգտագործման վերաբերեալ։ Տեղեկատուական գրականութեան հիմնական տեսակները՝

  • Բառարաններ՝ դասակարգուած տեղեկութիւն հիմնական տուեալներու գիտական ոլորտին համար (կամ բոլոր լեզուներուն համար) բառ կամ արտայայտութիւն, շատ յաճախ այբբենական կարգով դասակարգուած։
  • Տեղեկագիրքեր՝ տեղեկութիւնը դասակարգուած է այլ եղանակով, համապատասխանելով իր կառոյցին՝ տուեալ գիտութեան ոլորտին (օրինակ՝ բժշկական տեղեկագիրք-տեղայնացնելով հիւանդութիւնները կամ նախանշաններու բնութագրում)։
  • Հանրագիտարաններ՝ աւելի ընդհանուր եւ համակարգուած տուեալ գիտելիքի ոլորտի ժողովածու։

Իրականութեան մէջ տեղեկատուական հրատարակչութիւնները պէտք է պարունակեն միայն առարկայացուած տեղադրուած փաստեր եւ համապատասխանօրէն արտացոլեն գոյութիւն ունեցող եւ այդ պահուն մարդու գիտելիքներու մակարդակը։ Սակայն, ըստ գործնականի, անհնար է ամբողջովին տարանջատել փաստերը մեկնաբանութիւններէն եւ անորոշութիւններէն, կասկածելի վարկածներէն, անոր համար ալ այս կամ այն գաղափարական ուղղուածութիւնը ուզած հրատարակուած տեղեկագիրին մէջ կը բացակայի։ Որոշ պարագաներու այդ բաժինը բաւական մեծ է եւ նպատակաուղղուած կը ներմուծուին տեղեկագրական հրատարակչութիւններուն մէջ․: Անոնք ընտրուած նիւթեր են, ինչպէս՝ԽՍՀՄ ատեն լոյս տեսած գրական հանրագիտարանները բացառիկ տեղ ունեցած են որոշ գրողներու համար, բայց հոն կը բացակային յոյժ նշանաւոր գրողներ, յայտնի իրենց բացասական վերաբերմունքով խորհրդային կարգերուն։

ԱղբիւրներԽմբագրել

  1. Հայկական համառօտ հանրագիտարան, հատոր 1, Երեւան, ՀՀՀ, 1990, Էջ 702
  2. Մելս Սանթոյեան, Գրականագիտական բառարան, Երեւան, «Վան Արեան», 2009, էջ 48:

Կաղապար:Արուեստի բնագաւառներ