Ալիսիա Կիրակոսեան

Ալիսիա Գուրգէն Կիրակոսեան (սպ.՝ Alicia Ghiragossian, 13 Յուլիս, 1936, Քորտովա, Արժանթին - 22 Մայիս 2014, Լոս Անճելըս[1]), հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ սպանախօս գրողներու միութեան պատուաւոր նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր դոկտոր է (2007): Հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ բանախօս գրողներու միութեան պատուաւոր նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր բժշկուհի է (2007

Ալիսիա Գուրգենի Կիրակոսեան
Alisia Kirakosyan.JPG
Ծնած է 13 Յուլիս 1936
Ծննդավայր Կաղապար:Դրոշավորում/Արգենտինա Քորտովա, Արժանթին
Վախճանած է 22 Մայիս 2014
Մահուան վայր Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Քաղաքացիութիւն Flag of Argentina.svg Արժանթին
Ազգութիւն Հայ
Մասնագիտութիւն Բանաստեղծ եւ թարգմանիչ
Աշխատավայր Բանաստեղծուհի
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
Մովսէս Խորենացիի մետալ

Գրած է սպաներէն, իտալերէն, ետքը նաեւ՝ հայերէն եւ անգլերէն։

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Աւարտած է Պուէնոս Այրեսի ազգային համալսարանի իրաւաբանական ճիւղերը։ 10 տարի խաղցած է թատրոններու մէջ։ 1968-ին փոխադրուած է Լոս Անճելըս (ԱՄՆ)։ Իր բանաստեղծութիւններու առաջին գիրքն է՝ «Մեկ օրուան մէջ հինգ ձայն», լոյս տեսած է 1966-ին։ Իսկ Հայ ընթերցողը զինք ճանչցաւ 1967-71 թուականին. Բանաստեղծ Վահագն Դաւթեանի հրաշալի թարգմանութեամբ հրատարակուեցաւ «Արմատ եւ էութիւն» բանաստեղծութիւններու ժողովածոն /թարգմ.սպաներէնէն/, 1972 թուականին. Սփիւռքի հայութեան համար նոյն գիրքը վերահրատարակուեցաւ, (1967, իտալերէն), «Հայաստանեան ապրումներ» (1970), «Բանաստեղծութիւններ» (1972) ժողովածոնները։ Անոր «Փետրօ Ամօր» (1969) ներկայացումը ներկայացուած է Պուէնոս Այրես «Փայրոյ» թատրոնին մէջ։

Ալիսիա Կիրակոսեանի պոեզիայի նիւթի կիզակէտը սէրն է, մայրութիւնը, հայրենիքը եւ փիլիսոփական ոճը։ Ան գերտարածական կոչուող բանաստեղծական շարժման (1969) հիմնադիրն է (տեսութիւնը հրապարակած է սպաներէն, հայերէն եւ անգլերէն՝ 1992-ին)։ Անոր պոեզիան յատուկ է ներաշխարհի պատկերներով, արդիական լեզուամտածողութեամբ, բանաստեղծական վերաիմաստաւորումներու ինքնատիպութեամբ։

Ալիսիա Կիրակոսեանի որոշ գիրքերը նկարազարդուած է Փապլօ Փիքասօ-ի կողմ է։

1993 թուականին Պրազիլի Սան Փապլօ համալսարանին մէջ փիլիսոփայութեան գծով պաշտպանած է դոկտորական ատենախօսութիւն՝ գրականութեան մարզը։

Կիրակօսեան այցելած է Սովետական Հայաստան (առաջին անգամ 1967-ին), եւ մի քանի տարի ետք գրեց «Նամակ առ Հայաստան» բանաստեղծութիւնը։ Իր վերջին շրջանի գործերուն մէջ անդրադարձած է հայաստանեան պատմական իրադարձութիւններուն[2]։

ՄրցանակներԽմբագրել

ՍտեղծագործութիւններԽմբագրել

Հեղինակն է։

  • Սպաներէն՝ «Մեկ օր, հինգ ձայն» (1966), «Էութիւն եւ Կետադրութիւն» (1967), «Փետրօ Ամոր» (1969), «Ժամանակի, սիրոյ, խաղաղութեան մեջ» (1970), «Երկուքի ոլորտ» (1972), «Հակաշխարհ» (1972), «Մոխիրներէն յետոյ եւ նամակ առ Հայաստան» (1972), «Մայրութեան քերթուածներ» (1989)
  • Հայերէն՝ «Արմատ եւ Էութիւն» (1967), «Նամակ առ Հայաստան» (1979), «Խորան I» (1992), «Խորան II» (1992), «Անդենական զրոյցներ» (1992), «Ամբողջական երկեր» (2005, ներառուած են «Հարցազրոյց Աստուծոյ հետ», «Սիրոյ մէկուկէս հազարամեակ» գործերը)
  • Անգլերէն՝ «Սէր եւ մայրութիւն բառերէն այն կողմ» (1992), «Մտորում բառէն այն կողմ» (1992), «Արմատ բառէն այն կողմ» (1992), «Բեմ՝ երկնքի համար» (1992)
  • եռալեզու՝ «Բանաստեղծութիւն եւ գերտարածութիւն» (1994), «Խաղաղութիւն քուանտային» (2005):

ԵրկերԽմբագրել

  • Երկեր, Լոս Անճելըս, 1997։

ԳրականութիւնԽմբագրել

  • Դոլուխանեան Ա., «Ալիսիա Կիրակոսեանի քնարերգութիւնը», Երեւան, 1999։

Արտաքին յղումներԽմբագրել

ԾանօթագրութիւններԽմբագրել

  1. է բանաստեղծուհի Ալիսիա Կիրակոսեան
  2. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005 
  3. Մովսես Խորենացու մեդալով պարգևատրելու մասին
Այս յօդուածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցուած է Հայկական սովետական հանրագիտարանէն, որի նիւթերը թողարկուած են` Քրիեյթիւ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թոյլատրագրի ներքոյ։