Բացել գլխավոր ցանկը

Վահան Թէքէեան (21 Յունուար, 1878, Կ. Պոլիս4 Ապրիլ, 1945, Գահիրէ), բանաստեղծ, հրապարակագիր, արձակագիր, թարգմանիչ, մանկավարժ, խմբագիր, հասարակական գործիչ։

Վահան Թէքէեան
ArmenianStamps-293.jpg
Ծնած է Միջագիւղ, Պոլիս
Ծննդավայր Թուրքիա
Վախճանած է Գահիրէ
Վախճանի վայրը Եգիպտոս
Քաղաքացիութիւն Flag of Turkey.svg Թուրքիա
Ազգութիւն հայ
Կրօնք Հայ Առաքելական եկեղեցի
Ուսումնավայր Պէրպէրեան Վարժարան
Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)
Մասնագիտութիւն բանաստեղծ
Աշխատավայր Շիրակ
Ծնողներ Գալուստ (հայրը), Եղիսաբէթ (մայրը), Նուրիցա (քոյրը), Տիգրան, Ճիւան, Արթաքի (եղբայրները)

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Ծնած է Պոլիս, բնիկ կեսարացի ծնողներէ, ուր անցուցած է պատանեկութիւնը, ուսում առնելով Պէրպէրեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ։ 1894 թուականին կը ձգէ ուսումը եւ մօրեղբօրը՝ Մանուկ Արզըեանի բարեխօսութեամբ իբրեւ անվճար պաշտօնեայ կը սկսի աշխատիլ «Նորթհ Պրիթիշ» ապահովագրական ընկերութեան մէջ։ 1896-ին կ՚անդամակցի Հնչակեան կուսակցութեան եւ կ՚ուզէ ինքզինք նուիրել հայկական իրաւունքներու պաշտպանութեան։ Նոյն տարուան մայիսին կ՚անցնի Լիվըրփուլ, իբրեւ պաշտօնեայ իր եղբօրը առեւտրական հաստատութեան մէջ։ 1897-ին կ՚անցնի Մարսէյլ, իբրեւ առեւտրային պաշտօնեայ իր հօրեղբորորդւոյն՝ Միհրան Թէքէեանի։ 1902-ին Մարսէյլէն կը փորձէ վերադառնալ ծննդավայրը՝ Պոլիս, սակայն նաւէն իջնելուն իսկ կը ձերբակալուի անցագիրի հետ կապուած խնդրի մը պատճառով եւ, շուրջ 15 օր բանտ մնալէ ետք, կ՚արտաքսուի երկրէն։ Կը վերադառնայ Մարսէյլ, ուրկէ ալ Համպուրկ։ Միջոց մը հոն մնալէ ետք, կը վերադառնայ Մարսէյլ եւ հոնկէ ալ 1904-ին՝ Աղեքսանտրիա, ուր հօրեղբօր թոռան՝ Բարսեղ Օհանեանի ազդեցութեամբ կը դառնայ վերակազմեալ-հնչակեան։ 1906-ին կ՚անցնի Գահիրէ, ուր պաշտօնի կը կոչուի Մելգոնեան գործատան մէջ։ Կը դառնայ Գահիրէի Գալուստեան ազգ․ վարժարանի հոգաբարձու եւ երկրորդ ատենադպիպ Լսարան-Ընթերցարանի ընկերակցութեան։ Կը սկսի պաշտօնավարել նաեւ Արտաշէս Ճիւանեանի մօտ։ Օսմանեան սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, 9 օգոստոս 1908-ին կը վերադառնայ Պոլիս։

1908 թուականին, Պոլիս դարձած՝ աւելի ամբողջական ձեւով կը նուիրուի հրապարակագրութեան։ Գաղափարակից գրագէտներու հետ կը վարէ «Շիրակ» գրական-հասարակական պարբերաթերթը։ Միաժամանակ շարունակած ըլլալով բանաստեղծական արտադրութիւնը։ 1914 թուականին լոյս կ՛ընծայէ երկրորդ ժողավածու մը՝ «Հրաշալի Յարութիւն»ը, որ զինք կը դասէ արեւմտահայ առաջնակարգ բանաստեղծներու շարքին։

Նոյն տարին, հանրային գործով Երուսաղէմ եւ Գահիրէ ղրկուած՝ կը փրկուի 1915 թուականին գործադրութեան դրուած ցեղասպանական ոճիրէն։

Պատերազմի ընթացքին ու անկէ ետք, Թէքէեան հանրային-հրապարակագրական գործունէութեան կը միացնէ արբահաւաքի գործը եւ ուսուցչութիւնը։ Նախ՝ ուսուցիչ է Պոլիս, իսկ քեմալական վերագրաւումէն ետք՝ Պուլկարիա, Յունաստան, Կիպրոս, Սուրիա, Եգիպտոս:

Լուռ եւ անժպիտ մարդու, մենաւոր ու անանձնական գործիչի երկարամեայ թափառումներէն ետք, Թէքէեան ի վերջոյ կայք կը հաստատէ այս վերջին երկիրին մէջ, կը նուիրուի հրապարակագրութեան՝ միշտ շարունակելով բանաստեղծական արտադրութիւնը։ Արդէն՝ 1919-ին, հրատարակած էր իր արժէքը նուիրագործող «Կէս Գիշերէն Մինչեւ Արշալոյս» ժողովածուն։

Թէքէեան Եգիպտոսի մէջ կը կնքէ իր մահկանացուն։

Երկերի մատենագիտութիւնԽմբագրել

  • Հոգեր, Փարիզ, 1901, 116 էջ:
  • Հրաշալի յարութիւն, Կ. Պոլիս, 1914, 199 էջ:
  • Կէս գիշերէն մինչեւ արշալոյս, Փարիզ, 1919, 96 էջ:
  • Սէր, Փարիզ, 1933, 131 էջ:
  • Հայերգութիւն եւ այլ քերթուածներ, Գահիրէ, 1943, 199 էջ:
  • Տաղարան, Գահիրէ, 1944, 64 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 1, Գահիրէ, 1949:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 2, Գահիրէ, 1949:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 3. Բանաստեղծութիւններ, Գահիրէ, 1949, 164 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 4. Բանաստեղծութիւններ, Գահիրէ, 1949, 160 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 5. Ոտանաւոր թարգմանութիւններ, Գահիրէ, 1949, 148 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 6, Գահիրէ, 1949:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 7. Եթէ տէրը կամենայ, Գահիրէ, 1949, 144 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 8. Հովահար հոգւոյ, Արձակ եւ ոտանաւոր երգիծանք, Գահիրէ, 1950, 160 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, հատ. 9. Պատմուածքներ եւ թատերգութիւններ, Գահիրէ, 1950, 168 էջ:
  • Հատընտիր, Պէյրութ, 1954, 141 էջ:
  • Երկեր, Երեւան, 1958, 496 էջ:
  • Հայերգութիւն եւ հատընտիր քերթուածներ, Պէյրութ, 1958, 244 էջ:
  • Հատընտիր, Երեւան, 1970, 178 էջ:
  • Իրիկվան խորհուրդներ, Երեւան, 1978, 213 էջ:
  • Հատընտիր, Պէյրութ, 1978, 239 էջ:
  • Նամակներ, Լոս Անջելոս, 1983, 709 էջ:
  • Մամուլի մէջ տպուած եւ անտիպ երկեր ու նամակներ, Պէյրութ, 1987, 386 էջ:
  • Քերթուածներ, Վենետիկ, 1996, 84 էջ:
  • Գաղտնի պարտեզ (հատընտիր քերթուածներ), Պէյրութ, 2003, 248 էջ:
  • Ես սիրեցի…, Երեւան, 2003, 100 էջ:
  • Հատընտիր (բանաստեղծութիւններ), Երեւան, 2012, 246 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երեւան, 2014, 200 էջ:
  • Կեսարիա: Երթուդարձի եւ բնակութեան օրագիր մը (1913 թ. սեպտեմբեր – 1914 թ. յունուար), Իսթանպուլ, 2016, 176 էջ:

ԱղբիւրներԽմբագրել

  • Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն, Յարութիւն Քիւրքճեան, երկրորդական բաժին Ա. տարի, էջ 136:
  • Ժամանակագրութիւն Վահան Թէքէեանի, դոկտ. Վաչէ Ղազարեան, «Շիրակ», 1982, թիւ 9:

Արտաքին յղումներԽմբագրել

  • Առաջին Այրեր, Վահան Թէքէեան [1]