Բացել գլխավոր ցանկը

Վարդան Այգեկցի, (անհայտ, Maratá, Ռիու Գրանդի դու Սուլ1250), Մխիթար Գոշի կրտսեր ժամանակակիցն է, միջնադարեան հայ Աստուածաբան, մատենագիր, առակագիր, քարոզիչ, հասարակական գործիչ:

Վարդան Այգեկցի
Vardan Aygektsi.jpg
Ծնած է անհայտ
Ծննդավայր Maratá, Ռիու Գրանդի դու Սուլ, Պրազիլ
Վախճանած է 1250
Ազգութիւն հայ
Մայրենի լեզու հայերէն
Ուսումնավայր Արքայակաղնի վանք
Մասնագիտութիւն գրագէտ, քահանայ

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

Ապրած է 12-րդ դարի վերջուն եւ 13-րդ դարու սկիզբը: Ծնած է Հայոց Միջագետքի Տլուք գաւառի Մարաթա հայաբնակ գիւղը, կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ապա՝ Կիլիկեան Հայաստանի Արքակաղին (Արքակաղանի) վանքը: Ուսումը աւարտելէն յետոյ ձեռնադրուած է վարդապետ եւ զբայղուած է քարոզչութեամբ: Այնուհետեւ ապաստանած է Կիլիկեան Հայաստանի եւ Սեւ լեռներու Տոսխ կոչուած ձորը կառուցուաղ է Այգեկ վանքը, որտէղ ստացած է Այգեկցի մականունը: 1198 թուականին մասնակցած է Լեւոն Բ. Մեծագործի թագադրութեան հանդէսին: Վախճանած է 1250 թուականին:

ՍտեղծագործութիւնըԽմբագրել

Այգեկ վանքը գրած է 22 ճառ, խրատական 5 թուղթ, կազմած է «Արմատ Հաւատո» ժողովածուն: Իր խրատներով ու քարոզներով Վարդան Այգեկցին կը պայքարէր դրամասիրութեան, գողութեան, ամբարտաւանութեան, ոխակալութեան, որկրամոլութեան, հարբեցողութեան, մարդկային այլ արատներու դէմ, կը քարոզէր սէր եւ համերաշխութիւն:

ԱռակներըԽմբագրել

Ասելիքն աւելի հասկանալի դարձնելու համար ան իր քարոզները կը համեմէր իր իսկ յօրինած, այնպէս արդէն յայտնի զանազան առակներով ու զրոյցներով: Ան գրած է աւելի քան 30 առակ: Այգեկցին սկիզբ դրած է առակաւոր ճառի տեսակին: Իր խրատական ճառերն ան վերամշակած է, օգտագործած է Եզոպոսի եւ այլ գրաւոր առակներ, ինչպէս նաեւ՝ հայ ժողովրդական առակները եւ զրոյցները, որոնք գրի առած է Այգեկցին եւ այլ մատենագիրներ, նովելներ, զուարճալի անեկդոտներ եւ խրատական փոքրիկ պատմութիւններ: Իր մշակած եւ հեղինակած առակները եւ զրոյցները Այգեկցին հաւաքած է առանձին ժողովածուներու մէջ: Ի տարբերութիւն Մխիթար Գոշի առակների՝ անոնք ներկայացուած են առանց որեւէ դասակարգման եւ չ'ունին բարոյախրատական եզրակացութիւններ: Այգեկցիի առակներէն շատերը հիմք դարձած են հետագայ հայ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւններու համար: Այգեկցիի հետնորդները մինչեւ անգամ 17-րդ դարը, անոր առակներու մատեանն հարստացուցած են, աւելցնելով նորանոր առակներ, նորավեպեր եւ անկդոտներ: Այդպէս յայտնեց «Վարդանեան Առականին», որ կը պարունակէր շուրջ 500 առակ: Ձեռագիր մատեաններու մաս մը պահպանուած հասած է մինչեւ մէզ «Աղուեսագիրք» ընդհանուր անուան տակ, որովհետեւ շատ առակներու գործող անձը աղուէսն է: Այն հրատարակուած է 1668 թուականին, Ամստերդամում: «Աղուեսագիրքը» թարգմանուած է վրացերէն, արաբերէն, ռուսերէն: Առակները կարճ են, կը պարունակեն այն ժամանակաշրջանին հասարակութեան սոցիալական կեանքի նկարագիրը:

ԵրկերԽմբագրել

  • Հատընտիր առակք, Փարիզ, 1825, 98 էջ:
  • Ժողովածոյք առակաց, Սանկտ Պետերբուրգ, 1894:
  • Աղվեսագիրք, ՅԵրեւան, 1935, 116 էջ:
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Առակներ, Երեւան, 1951, 144 էջ:
  • Աղվեսագիրք, Երեւան, 1955, 84 էջ:
  • Խրատք, Վենետիկ, 1956, 88 էջ:
  • Առակներ, Երեւան, 1972, 52 էջ:
  • Աղվեսագիրք, Երեւան, 1972:
  • Աղվեսագիրք, Երեւան, 1981, 112 էջ:
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Առակներ, Երեւան, 1986, 80 էջ:
  • Աղուեսագիրք, Անթիլիաս, 1993, 96 էջ:
  • Գիրք հաստատութեան եւ արմատ հաւատոյ, Երեւան, 1998, 448 էջ:
  • Խրատներ, Երեւան, 1999, 220 էջ:
  • Աղվեսագիրք, Երեւան, 2002, 36 էջ:
  • Խրատներ, Անթիլիաս, 2002, 136 էջ:
  • Խրատ բոլոր քահանաներին եւ ժողովրդին, Թեհրան, 2005, 264 էջ: ( Ընթերցեք Վարդան Այգեկցու «Խրատ քահանաներին և ժողովրդին» գիրքը՝ pdf տարբերակով )
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Միջնադարյան Հայաստանի առակները, Երեւան, 2007, 92 էջ:
  • Աղուեսագիրք, Հալէպ, 2008, 80 էջ:
  • Խրատ քահանաներին եւ ժողովրդին, Էջմիածին, 2008, 288 էջ:
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Միջնադարեան Հայաստանի առակները, Երեւան, 2010, 120 էջ:
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Առակներ, Երեւան, 2012, 92 էջ:
  • Առակներ, Երեւան, 2013, 92 էջ:
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Միջնադարեան Հայաստանի առակները, Երեւան, 2014, 96 էջ:
  • Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ, Հայկական առակներ, Երեւան, 2015, 112 էջ:

Երկերու արտաքին յղումներԽմբագրել

ԳրականութիւնԽմբագրել

  • Հակոբ Անասյան, Վարդան Այգեկցին որպէս համերաշխության գաղափարախոս, «Էջմիածին» ամսագիր, 1969, թիվ Է-Ը, էջ 52-58։

Արտաքին յղումներԽմբագրել