Կարօ Սասունի

Վիգէն Գլակ (Կարօ Սասունի) (1889 - 1977), հայ բանասէր, արձակագիր, խմբագիր, իրաւաբան, ուսուցիչ եւ հասարակական գործիչ։ Հայաստանի Ա. հանրապետութեան խորհդարանի անդամ, եւ նահանգապետ։ «Բագին» գրական հանդէսի հիմնադիր եւ խմբագրապետ։

Կարօ Սասունի
Ծնած է 1889[1][2]
Ծննդավայր Ահարոնք, Պիթլիսի վիլայէթ, Օսմանեան Կայսրութիւն
Մահացած է 1977[1][2]
Մահուան վայր Պէյրութ, Լիբանան
Քաղաքացիութիւն Flag of Armenia.svg Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
Flag of Lebanon.svg Լիբանան
Ազգութիւն հայ
Մայրենի լեզու հայերէն եւ թրքերէն
Կրօնք քրիստոնէութիւն
Մասնագիտութիւն իրաւաբան
Կուսակցութիւն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն

ԿենսագրութիւնԽմբագրել

1889-1908 Սասուն, Մուշ, ՏիգրանակերտԽմբագրել

Ծնած է Սասուն՝ Ահարոնք գիւղը Մշոյ Սուլթան Սբ. Կարապետի ուխտագնացութեան օրը՚ այդպէս ալ կ՛անուանուի Կարապետ։ Հայրը՝ Իշխան Խազար ու յատկապէս մայրը՝ Աննան, կը կերտեն իր ազգային նկարագիրը։ Իր ազգական Հրայր Դժոխքէն եւ Գէորգ Չաւուշէն կը ներշնչուի եւ կ՛որակուի «Ծուռ» իր անսպար երանդին եւ Սասունցի Դաւիթի ծռութեամբ յատկանշուած ըլլալուն համար։ Նախնական ուսումը՝ գիւղի վարժարանին, ապա Մուշի Մուրատ-Մխիթարեան միջնակարգ վեցամեայ վարժարանի մէջ ստանալէ ետք, քանի մը տարի 1906-էն մինչեւ 1908 ուսուցիչ եղած է Տիգրանակերտ։

1908-1914 ՊոլիսԽմբագրել

1908–ին կ՚անցնի Պոլիս ուր մէկ տարի կը յաճախէ Կեդրոնական վարժարան։ 1909-էն մինչեւ 1914 կը յաճախէ Պոլսոյ համալսարանի իրաւաբանական համալսարանի ընթացքը աւարտելով 1914-ին։

1914-1921 Կովկաս, Տարօն, Անկախ ՀայաստանԽմբագրել

Համաշխարհային Ա. պատերազմի սկիզբին կը մեկնի Կովկաս ուր կը լծուի կամաւորական շարժումին. Հայ Կամաւորական եւ Ռուս բանակներու հետ կը մտնէ Տարօն 1916-ին, ուր կը նշանակուի Տարօնի կարաւարիչ։ Յետագային Ռուս բանակի նահանջի ատեն կրցաւ փրկել բազմաթիւ գաղթականներ եւ կազմակերպել իրենց տեղափոխումը դէպի Արեւելեան Հայաստան։ 1917-ին կ՛ամուսնանայ Միսաք Մեծարենցի զարմուհի՝ Հռիփսիմէ Մեծատուրեանի հետ եւ կը պարգեւատրուի չորս զաւակներով։ Կը նպաստէ նորածին Հայկական Հանրապետութեան անկախութեան ամրապնդման գործին։ Եղաւ Խորհրդարանի անդամ, Ալեքսանտրապոլի (ներկայիս Կիւմրիի) նահանգապետ եւ 1921-ի Փետրուարեան ապստամբութեան Փրկութեան կոմիտէի ներքին գործոց նախարար։

1921-1977 ՍփիւռքԽմբագրել

1921–ին կ՛անցնի Սփիւռք՝ յաջորդաբար հաստատուելով Պոլիս, Պուլկարիա, Ժընեւ, Սուրիա, Ֆրանսա, եւ վերջնականորէն Լիբանան, ուր կը գործէ՝ հանրային-մշակութային մարզի մէջ, իբր ուսուցիչ (Համազգայինի Ն. Փ. Ճեմարան), նաեւ գործիչ ու խմբագիր։ Միանգամայն կ՝ արտադրէ գրական թէ հասարական բնոյթի գործեր։ Կը յղանայ «Բագին» գրական ամսագրի գաղափարը եւ տարիներ շարունակ կը խմբագրէ այս գրական հանդէսը որ ներկայիս տակաւին լոյս կը տեսնէ Պէյրութի մէջ։ Կը մահանայ Պէյրութ 1977-ին արժանանալով ազգային թաղումի։

Գրական իր առաջին երկը «Լեռներու Խորհուրդը» հրատարակուած է 1934–ին։ Անոր կողքին ունի բազմաթիւ աշխատութիւններ՝ բանասիրական-գրապատմական եւ թէ պատմաքաղաքական, լոյս տեսած մամուլի մէջ եւ որոնք յետագային մասամբ միայն հրատարակուած են հատորով։

Գրական հայեացքներԽմբագրել

Սասունիի գործերուն մէջ կը տիրապետէ հայ ժողովուրդին ունեցած սէրը դէպի հայրենի հողը, բնութիւնը, եւ քաջութիւնը որ կը վկայէ իր «Սասունցի Դաւիթ»ի ամբողջական բնագիրը։ Հետաքրքրական պիտի ըլլար բաղդատել մեզի ծանօթ Յ. Թումանեանի, կարօ Սասունիի եւ Գ. Եպս. Սրուանձտեանցի Սասունցի Դաւիթները։ Անշուշտ ամենահինը ըլլալով Սրունաձտեանցի գործը որ գրանցած է Մշեցի Կրպօյէն լսելէ ետք։ «Սարերու Ասլան» հատորի մէջ կը կենդանանայ Գէորք Չաւուշի ապտկերը իբրեւ 19-րդ դարու նոր Սասունցի Դաւիթը։ «Տարօնի պատերազմը», «Պատմութիւն տարօնայ աշխարհին» եւ «Հրայր» գործերը կուտան ժամանակագրական վկայութիւններ Տարօնի հայութեան մասին։ «Լեռներու Խորհուրդը» Պատմուածքներու շարք մըն է ուր կը նկարագրէ երկէն վերցուած պատկերներ. Առհասարակ իր պատկերները խորունկ յուզումով գրուած են ուր միշտ ներկայ է Սասունին։

Իր վերլուծական գործերէն՚ «Արեւելահայ Գրականութեան Պատմութիւն», «Միջնադարեան Գրականութիւն» մինչեւ այսօր վերահրատարակելի կը մնան։ Զանազան հանդէսներու մէջ իր պատմագիտական, Ընկերաբանական յոդուածները նաեւ կը կարօտին հրատարակութեան։ Հակարակ իր մօտ 35 տարուայ ուսուցչական պաշտօնին ան եղաւ բեղուն գրող մը։

Երկերու մատենագիտութիւնԽմբագրել

  • ՍասունՄուշի կռիւները 1904–ին (մասնակցողներու պատմածներէն), ա. տ., 1917, 48 էջ:
  • Տաճկահայաստանը ռուսական տիրապետութեան տակ (1914–1918 թթ.), Պոսթըն, 1927, 187 էջ:
  • Ապրիլեան եղեռնը քննական ակնոցով, Փարիզ, 1931, 64 էջ:
  • Հրայրի դերը (ակնարկ մը անոր յեղափոխական նկարագրին վրայ), Հայրենիք ամսագիր, Պոսթըն, 1931, թիւ 4, էջ 72–88:
  • Լեռներու խորհուրդը (պատմուածքներ), Պէյրութ, 1934, 276 էջ:
  • Գէորգ Չաւուշ (Կենսագրական գիծեր), Փարիզ, 1939, 19 էջ:
  • Հրայրի դերը հայ ազատագրական շարժման մէջ (ակնարկ մը անոր յեղափոխական նկարագրին վրայ), Սօֆիա, 1939:
  • Պատմութիւն Տարօնի աշխարհի, Պէյրութ, 1957, 1252 էջ:
  • Կեանքի յորձանուտին մէջ, Պէյրութ, 1962:
  • Պատմութիւն արեւմտահայ արդի գրականութեան, 2–րդ հրտ., Պէյրութ, 1963, 397 էջ:
  • Հրայրի դերը հայ ազատագրական շարժման մէջ (ակնարկ մը անոր յեղափոխական նկարագրին վրայ), 2–րդ հրտ., Պէյրութ, 1964, 48 էջ:
  • Ապրիլեան եղեռնը քննական ակնոցով, 2–րդ հրտ., Պէյրութ, 1965, 64 էջ:
  • Թրքահայաստանը Ա. աշխարհամարտի ընթացքին (1914–1918 թթ.), Պէյրութ, 1966, 224 էջ:
  • Սարերու ասլանը (Գէորգ Չաւուշի կենսագրավէպը), Պէյրութ, 1966, 667 էջ:
  • Մայիսեան խռովութիւնները եւ թաթարական ապստամբ շրջանները (Հայաստանը 1920–ին), Պէյրութ, 1968, 208 էջ:
  • Հայ–թրքական պատերազմը (1920–ին), Պէյրութ, 1969, 218 էջ:
  • Քիւրտ ազգային շարժումները եւ հայ–քրտական յարաբերութիւնները (ԺԵ դարէն մինչեւ մեր օրերը), Պէյրութ, 1969, 331 էջ:
  • Փետրուարեան ապստամբութիւնը (1921 թ.), Պէյրութ, 1970, 263 էջ:
  • Յուշեր եւ վկայութիւններ, Պէյրութ, 1972:
  • Լեռներու խորհուրդը (պատմուածքներ), 2–րդ հրտ., Թեհրան, 1982, 267 էջ:
  • Սարերու ասլանը (Գէորգ Չաւուշի կենսագրավէպը), 2–րդ հրտ., Թեհրան, 1983, 667 էջ:
  • Լեռներու խորհուրդը (պատմուածքներ), 3–րդ հրտ., Պէյրութ, 1984, 225 էջ:
  • Պատմութիւն Տարօնի աշխարհի, 2–րդ հրտ., Անթիլիաս, 2013, 1166 էջ:

ԳրականութիւնԽմբագրել

  1. Մինաս Թէօլէօլեան, «Դար մը Գրականութիւն», Բ. հատոր, Նիւ Եորք, 1977
  2. Richard G. Hovhannisian, Armenian Baghesh/Bitlis and Daron/Mush, Costa Mesa, CA, 2001
  3. Աշոտ Ներսիսյան, «Կարօ Սասունի», Երեւան, 2004
    1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: open data platform — 2011.
    2. 2,0 2,1 Faceted Application of Subject Terminology